یکی از مهم‌ترین مسائلی که کسب و کارها هنگام حضور در نمایشگاه‌های خارج از کشور با آن رو به رو می‌شوند، گمرک است. شرکت‌ها برای رساندن کالاهای خود به محل نمایشگاه باید مراحل گمرکی را طی کنند و حقوق و عوارض مربوط به کالا را بپردازند؛ فرایندی که هم زمان‌بر است و هم هزینه‌بر. در مقررات گمرکی بسیاری از کشورها، برای کالاهایی که قرار است فقط مدتی محدود در کشور بمانند و دوباره بازگردند، رویه‌ای جداگانه با عنوان ورود موقت پیش بینی شده است. این رویه عمومی است و به نمایشگاه‌ها محدود نمی‌شود، اما برای مشارکت کنندگان نمایشگاه کاربرد ویژه‌ای دارد. شرکت‌ها با این رویه می‌توانند کالاهای خود را برای مدتی مشخص وارد کشور مقصد کنند و پس از پایان کار، همان کالاها را بدون تغییر و در مهلت مقرر خارج کنند. حال پرسش اصلی این است که برای ورود کالا از این مسیر چگونه باید عمل کرد
ورود موقت کالا چیست؟
ورود موقت رویه‌ای گمرکی است که به کالا اجازه می‌دهد برای هدفی مشخص و در مدتی محدود وارد قلمرو گمرکی یک کشور شود، بدون آنکه مانند کالای وارداتی عادی حقوق و عوارض ورود قطعی از آن گرفته شود. شرط اصلی این رویه بازگشت است: کالا باید در مهلتی که گمرک تعیین می‌کند و بدون تغییر از کشور خارج شود. این رویه برای نمایشگاه‌ها ساخته نشده است. در مقررات گمرکی، کاربردهای دیگری مانند تعمیر یا تکمیل کالا و استفاده از مواد در تولید برای صادرات هم برای آن شناخته شده است و نمایشگاه فقط یکی از این کاربردهاست. در این مقاله تمرکز بر نمایشگاه‌های خارجی است، چون غرفه‌دار با شرایط خاصی از جمله مهلت کوتاه و ضرورت بازگشت نمونه‌ها رو به رو است. ورود موقت با ورود قطعی و با ترانزیت تفاوت دارد. در ورود قطعی، کالا برای مصرف یا فروش در کشور مقصد وارد می‌شود و حقوق و عوارض کامل آن پرداخت می‌شود. در ترانزیت یا عبور، کالا فقط از قلمرو یک کشور می‌گذرد و مقصد آن کشور دیگری است. ورود موقت جایگاهی میان این دو دارد: کالا واقعاً وارد کشور می‌شود و در آن نمایش داده می‌شود یا مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما قرار نیست در آنجا بماند.
مزیت ورود موقت برای شرکت‌ها چیست؟
مزیت اصلی این است که اگر کالا در مهلت تعیین شده بازگردد، حقوق و عوارض ورود قطعی دریافت نمی‌شود. بنابراین شرکت لازم نیست برای دستگاه‌ها و نمونه‌هایی که فقط چند روز در غرفه نمایش داده می‌شوند، هزینه‌ای معادل واردات دائم بپردازد. مزیت دوم به سرمایه در گردش مربوط می‌شود. در رویه‌هایی که کشور مقصد سپرده می‌گیرد، این مبلغ پس از خروج کالا بازگردانده می‌شود و در رویه‌هایی که ضمانت بین‌المللی جای سپرده را می‌گیرد، پول شرکت در گمرک کشور دیگر بلوکه نمی‌ماند. مزیت سوم این است که رویه و تشریفات اداری معمولاً کوتاه تر از ورود دائم است، هرچند میزان این سهولت به مقررات هر کشور بستگی دارد و نمی‌توان آن را برای همه مقصدها یکسان فرض کرد.
سپرده یا ضمانت در ورود موقت چگونه است؟
گمرک کشور مقصد برای اطمینان از بازگشت کالا معمولاً از واردکننده تضمینی می‌خواهد. این تضمین ممکن است به شکل سپرده نقدی یا ضمانت نامه باشد. منطق آن روشن است: مبلغ سپرده برای پوشش حقوق و عوارضی گرفته می‌شود که اگر کالا بازنگردد، باید به‌عنوان ورود قطعی پرداخت می‌شد. به همین دلیل، میزان آن معمولاً با ارزش و نوع کالا ارتباط دارد و هرچه کالا گران‌تر یا عوارض آن بیشتر باشد، مبلغ تضمین هم بیشتر خواهد بود. اگر کالا در مهلت و بدون تغییر خارج شود و گمرک خروج آن را تأیید کند، سپرده یا ضمانت آزاد می‌شود. اگر کالا بازنگردد، مهلت پایان یابد یا قواعد نقض شود، ممکن است مبلغ سپرده به حساب حقوق و عوارض منظور شود. میزان دقیق سپرده، مدت و شیوه بازگشت آن و امکان جایگزینی آن با ضمانت نامه از کشوری به کشور دیگر فرق می‌کند و باید پیش از حمل از گمرک مقصد یا نماینده گمرکی نمایشگاه پرسید.
کارنه آتا چیست و در ایران چگونه اجرا می‌شود؟
کارنه آتا سندی گمرکی و بین‌المللی است که ورود موقت را با یک سند و یک ضمانت بین‌المللی ممکن می‌کند. نام آن از ترکیب دو واژه فرانسوی و انگلیسی به معنای ورود موقت گرفته شده است و به آن «گذرنامه کالا» هم می‌گویند. کاربرد این سند محدود به سه گروه کالاست: نمونه‌های تجاری، تجهیزات حرفه‌ای و کالاهایی که برای نمایشگاه‌ها و بازارچه‌ها برده می‌شوند. کالاهایی که از راه پست ارسال می‌شوند، در این رویه نمی‌گنجند. اتاق بازرگانی بین‌المللی مدت اعتبار این رویه را حداکثر یک سال اعلام کرده است، که برای کالاهای نمایشگاهی معمولاً محدودیت جدی ایجاد نمی‌کند. در ایران، بر اساس اعلام اتاق بازرگانی ایران، گمرک کشور از سال ۱۳۸۴ در نظام آتا عضو است. اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز در چارچوب قانون، مؤسسه ضامن و صادرکننده این کارنه است و صدور کارنه، بررسی اخطاریه‌ها و مطالبات گمرک و نظارت بر نحوه استفاده شرکت‌ها از آن از وظایف این نهاد شمرده می‌شود. بنابراین مسیر عملی برای شرکتی که می‌خواهد با کارنه کالای خود را به نمایشگاه خارجی ببرد، از اتاق بازرگانی ایران می‌گذرد. عضویت ایران در این نظام، به‌تنهایی پذیرش کارنه در هر کشوری را تضمین نمی‌کند. کارنه فقط در کشورهایی کاربرد دارد که خودشان این نظام را پذیرفته باشند و فهرست این کشورها باید پیش از ثبت‌نام در نمایشگاه استعلام شود.
کارنه یا رویه ملی کشور مقصد؟
شرکتی که می‌خواهد کالای خود را به نمایشگاه خارجی ببرد، معمولاً میان دو مسیر قرار می‌گیرد. اگر کشور مقصد کارنه را بپذیرد، یک سند واحد و ضمانت بین‌المللی کار را پیش می‌برد و شرکت لازم نیست در گمرک آن کشور سپرده نقدی بگذارد؛ ضمانت را نهاد صادرکننده کارنه می‌دهد و در صورت نقض قواعد، مطالبه از زنجیره ضمانت انجام می‌شود و در نهایت بار آن بر دارنده کارنه می‌افتد. اگر کشور مقصد کارنه را نپذیرد، شرکت باید از رویه ملی همان کشور استفاده کند که معمولاً با سپرده یا ضمانت‌نامه همراه است و فرم‌ها و مراحل آن را خود آن کشور تعیین می‌کند. تفاوت عملی این دو مسیر در سه نکته است: چه کسی ضمانت می‌دهد، با چه سندی کالا اظهار می‌شود، و سرمایه شرکت تا چه حد درگیر می‌ماند. تصمیم میان این دو معمولاً با پذیرش کارنه در کشور مقصد گرفته می‌شود و شرکت باید این موضوع را از برگزارکننده نمایشگاه یا گمرک مقصد روشن کند.
چه کالاهایی برای ورود موقت مناسب‌اند؟
این رویه معمولاً برای کالاهایی به کار می‌رود که پس از پایان کار بازمی‌گردند، مانند دستگاه‌های نمایشی، نمونه محصولات و تجهیزات ارائه در غرفه. اصل بر بازگشت همان کالاست. بنابراین کالایی که قرار است در نمایشگاه مصرف شود، میان بازدیدکنندگان توزیع شود یا در همان کشور بماند، با منطق این رویه سازگار نیست و باید با رویه‌ای دیگر وارد شود. دامنه دقیق کالاهای مشمول را باید پیش از حمل با اتاق بازرگانی ایران و گمرک کشور مقصد بررسی کرد.
اگر کالا در نمایشگاه فروخته شود چه می‌شود؟
ورود موقت بر اصل بازگشت استوار است؛ بنابراین فروش کالا یا ماندن آن در کشور مقصد، رویه را از اساس تغییر می‌دهد. کالایی که خریدار پیدا می‌کند دیگر نمی‌تواند تحت پوشش ورود موقت بماند و باید به ورود قطعی تبدیل شود؛ یعنی حقوق و عوارض ورود دائم برای آن محاسبه و پرداخت شود. این تبدیل معمولاً بدون اطلاع و تأیید گمرک انجام شدنی نیست و باید پیش از پایان مهلت ورود موقت درخواست شود. در قانون ایران برای کالای خارجی که به کشور وارد می‌شود، همین ترتیب پیش‌بینی شده است: مالک کالا پیش از پایان اعتبار پروانه، ابطال ورود موقت را کتباً از گمرک می‌خواهد و اظهارنامه ورود قطعی تنظیم می‌کند. جزئیات این تبدیل در کشور مقصد تابع قوانین همان کشور است و از کشوری به کشور دیگر فرق می‌کند. از نظر برنامه‌ریزی، شرکتی که قصد فروش نمونه‌ها را دارد، بهتر است پیش از حمل، آن اقلام را از بقیه کالاها جدا کند و با گمرک مقصد یا نماینده گمرکی نمایشگاه روشن کند فروش در محل با کدام رویه ممکن است. کالایی که نه خارج شده و نه به ورود قطعی تبدیل شده باشد، پس از پایان مهلت موجب مطالبه مالی می‌شود و در رویه‌های دارای سپرده، ممکن است سپرده هم به حساب این مطالبه منظور شود.
برای استفاده از ورود موقت چه مراحلی را باید طی کرد؟
نخستین گام، بررسی رویه‌ای است که کشور مقصد برای کالاهای نمایشگاهی پذیرفته است. اگر کارنه آتا پذیرفته می‌شود، درخواست آن از اتاق بازرگانی ایران آغاز می‌شود و در غیر این صورت باید از رویه ملی همان کشور، معمولاً با سپرده یا ضمانت‌نامه، استفاده کرد. پیش از ثبت‌نام قطعی در نمایشگاه، از برگزارکننده یا نماینده گمرکی نمایشگاه بپرسید کدام مسیر برای غرفه‌داران خارجی پیش‌بینی شده است. در گام دوم، فهرست دقیق کالاها تهیه می‌شود. هر قلم باید با توضیح مشخص، ارزش، وزن، کشور مبدأ و در صورت امکان شماره سریال ثبت شود، زیرا گمرک در مقصد و هنگام بازگشت، کالای واقعی را با همین فهرست تطبیق می‌دهد و ارزش کالا هم می‌تواند مبنای تعیین سپرده باشد. هر ناهمخوانی میان فهرست و کالای موجود می‌تواند توقف محموله را در پی داشته باشد. در گام سوم، پیش از حمل، خروج کالا از ایران با گمرک ایران هماهنگ و اسناد تأیید می‌شود. هنگام ورود به کشور مقصد، اظهار کالا با همان سند یا رویه انتخاب‌شده انجام می‌شود، سپرده یا ضمانت در صورت لزوم تأمین می‌شود و گمرک مقصد مهلت بازگشت را تعیین می‌کند. این مهلت باید با پایان نمایشگاه و زمان لازم برای جمع‌آوری و حمل کالا هماهنگ باشد. در گام آخر، پس از پایان نمایشگاه، همان کالاها بدون تغییر از کشور مقصد خارج می‌شوند، گمرک خروج را تأیید می‌کند و کالا به ایران بازمی‌گردد. با این تأیید، سپرده یا ضمانت آزاد می‌شود. تا زمانی که این چرخه کامل و مهرشده نباشد، پرونده بسته نمی‌شود.
خطاهای رایج در ورود موقت کالا
شایع‌ترین خطا، آغاز دیرهنگام فرایند است. شرکت‌ها اغلب مسیر گمرکی را مرحله‌ای تشریفاتی در پایان کار می‌بینند، در حالی که تهیه فهرست کالا، هماهنگی با ترخیص‌کار و حمل‌کننده، استعلام از اتاق بازرگانی و تأمین سپرده یا ضمانت باید هم‌زمان با ثبت‌نام در نمایشگاه شروع شود. خطای دوم، گنجاندن کالاهای مصرفی یا قابل فروش در فهرست ورود موقت بدون جداسازی و بدون برنامه برای تبدیل آن‌ها به ورود قطعی است؛ این کار اصل بازگشت را نقض می‌کند و می‌تواند کل پرونده را با مشکل روبه‌رو کند. خطای سوم، جاافتادن تأیید یکی از گمرک‌ها در مسیر است؛ حتی اگر کالا سالم بازگردد، نبود مهر تأیید می‌تواند آزادسازی سپرده و تسویه پرونده را مختل کند.
ورود موقت کالا را از مرحله برنامه‌ریزی نمایشگاه وارد کنید
رویه ورود موقت ابزاری برای کاهش هزینه و ریسک گمرکی است، اما فقط وقتی کارآمد است که در همان مرحله تصمیم‌گیری برای حضور در نمایشگاه خارجی دیده شود. چند پرسش در این مرحله اهمیت دارد: کشور مقصد کارنه را می‌پذیرد یا رویه ملی خودش را اجرا می‌کند، کالاهای شرکت در دامنه رویه می‌گنجند یا نه، سپرده یا ضمانت چقدر است و چگونه بازگردانده می‌شود، تکلیف کالاهایی که قرار است فروخته شوند چیست، و زمان کافی برای تکمیل چرخه صدور سند تا تسویه نهایی وجود دارد یا خیر. شرکتی که پاسخ این پرسش‌ها را پیش از ثبت‌نام بداند، هزینه واقعی حضورش را دقیق‌تر برآورد می‌کند و از توقف کالا در مرز و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده دور می‌ماند.
